Hasta bilgilendirme
Diz Kireçlenmesi (Osteoartrit)
Dizinizde neler oluyor, neden oluyor ve ne zaman hekime başvurmalısınız? Hastalığı tanımak, doğru tedaviye giden yolun ilk adımıdır.
Diz kireçlenmesi nedir?
Diz kireçlenmesi; eklemi oluşturan kemiklerin uçlarını kaplayan kıkırdağın zamanla aşınması, eklem sıvısının niteliğinin bozulması ve eklemi çevreleyen dokularda değişiklikler oluşmasıyla seyreden, uzun süreli (kronik) bir eklem hastalığıdır.
Adındaki “kireç” ifadesi yanıltıcı olabilir: Eklemde kireç birikmez. Röntgende görülen kemik çıkıntıları (osteofitler) ve daralan eklem aralığı bu ismin kaynağıdır. Tıbbi adı osteoartrit, dizde görüldüğünde ise gonartrozdur.
Osteoartrit dünyada en sık görülen eklem hastalığıdır ve en çok etkilediği eklemlerin başında diz gelir.
Eklemin yapısı
Sağlıklı diz ile kireçlenmiş diz arasındaki fark
Sağlıklı eklem
- Kemik uçları pürüzsüz ve esnek bir kıkırdakla kaplıdır.
- Eklem sıvısı yoğun kıvamlıdır; hareket sırasında sürtünmeyi azaltır, darbeleri emer.
- Eklem aralığı korunmuştur; diz rahatça bükülüp düzleşir.
Kireçlenmiş eklem
- Kıkırdak incelir, yer yer pürüzlenir veya tamamen kaybolur.
- Eklem sıvısı incelir; kayganlık ve darbe emme özelliği azalır.
- Kemik uçlarında çıkıntılar gelişir, eklem aralığı daralır; ağrı ve sertlik ortaya çıkar.
Risk faktörleri
Kimlerde daha sık görülür?
Diz kireçlenmesinin tek bir nedeni yoktur; genellikle birden fazla etken bir araya gelir. Bazı risk faktörleri değiştirilemezken bazıları üzerinde etkili olabilirsiniz.
İlerleyen yaş
Kıkırdağın kendini yenileme kapasitesi yaşla azalır. Sıklık özellikle 50 yaşından sonra belirgin biçimde artar.
Fazla kilo
Yürürken dize vücut ağırlığının birkaç katı yük biner. Fazla kilo hem mekanik yükü hem de vücuttaki iltihabi süreçleri artırır.
Kadın cinsiyet
Diz kireçlenmesi kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür; risk özellikle menopoz sonrasında artar.
Geçirilmiş yaralanmalar
Menisküs yırtığı, bağ yaralanmaları veya eklem içi kırıklar yıllar sonra kireçlenmeye zemin hazırlayabilir.
Eklemi zorlayan işler
Sık çömelme, diz çökme, ağır kaldırma veya uzun süre ayakta durmayı gerektiren meslekler.
Kalıtım ve dizilim
Ailede osteoartrit öyküsü, O veya X bacak gibi dizilim bozuklukları riski artırabilir.
Belirtiler nasıl seyreder?
Hastalık genellikle yıllar içinde, yavaş ilerler. Belirtilerin şiddeti her zaman röntgendeki görüntüyle birebir örtüşmez; bazı kişilerde belirgin değişikliklere rağmen yakınmalar hafif olabilir ya da tam tersi görülebilir.
- Erken dönem: Uzun yürüyüş, merdiven veya çömelme sonrası ortaya çıkan, dinlenmekle geçen ağrı.
- Orta dönem: Daha sık ve uzun süren ağrı, sabah veya hareketsizlik sonrası sertlik, ara ara şişlik.
- İleri dönem: Dinlenirken ve gece de hissedilen ağrı, belirgin hareket kısıtlılığı, yürüme mesafesinde azalma, bacakta şekil değişikliği.
Tanı nasıl konur?
Tanı çoğunlukla hekimin dinlediği yakınmalar ve fizik muayene ile konur. Hastalığın evresini belirlemek ve başka nedenleri dışlamak için ayakta çekilen diz röntgeni istenebilir. Gerekli görülen durumlarda MR, ultrason veya kan tetkikleri de yapılabilir.
Ne zaman hekime başvurmalı? Diz ağrınız birkaç haftadan uzun sürüyorsa, dizinizde belirgin şişlik, kızarıklık veya ısı artışı varsa, dizinizin kilitlendiğini ya da boşaldığını hissediyorsanız ve ağrı uykunuzu bölüyorsa vakit kaybetmeden bir uzmana başvurun. Ani gelişen ateşli şişlikte acil başvuru gerekir.
Diz kireçlenmesi tedavi edilebilir mi?
Aşınmış kıkırdağı tamamen eski haline döndüren bir tedavi henüz yoktur; ancak doğru yaklaşımla ağrıyı azaltmak, hareketi korumak ve hastalığın ilerleyişini yavaşlatmak çoğu zaman mümkündür.